Песня как искусство слова

• Автор: Миннуллин, Ким Мугаллимович
• Шифр специальности: 10.01.09, 10.01.02
• Научная степень: Докторская
• Год защиты: 2001
• Место защиты: Казань
• Количество страниц: 439 с.

1. Халык жырларын туллау И эм ойрену тарихыннан

2. Халык жырларыньщ тврлере Ьэм аларнын топ узенчэлеклэре

II булек. Татар профессиональ жырлары.

1. Профессиональ жырларныц барлыкка килуе Ьэм жанр

буларак формалашуы

2. Татар профессиональ жыр жанрыныц уссш юллары4

3. Профессиональ жырларны теркемлэу мэсьэлэсе3

4. Профессиональ жырларнын эсер булып оешу юллары0

III булек. Татар жырларында образлар системасы.9

1. Хайваннар доньясына караган образлар2

2. Усемлеклэр доньясына караган образлар.5

3. Табигать куренешлэренэ бэйле образлар.7
IV булек. Татар жырларыньщ композицион тезелеше Ьем аларда кулланылган поэтик алымнар.3
1. Дырларньщ композицион тозелеше. Кушымталар
Ьэм кабатлаулар4
2. Дырларда лирик эндошлор.0
3. Жырларда ритмика Ьэм авазлар аЬэцлелеге.9
V булек. Татар жырларыньщ лексик составы.3
1. Кеше, кардэшлек монэсэбетлэре Ьэм рухи деньяга караган
лексика6
2. Тормышкенкуреш лексикасы.0
3. Табигать, туганускен жир Ьэм мохит белен бейле лексика 0
4. Алынма, тарихи Ьэм диалекталь лексика.8
Йомгак.4
Библиография


Музыка теориясе белгече Ьем этнолог М. Нигьмещановнын озак еллар буе алып барг ан купкырлы эшченлеге чыганакларны гади жыю м системалаштыру гына тугел, белки зур фактик материал нигезенде житди го му м и л эштеру л о р го омтылган милли музыкаль фольклористикадагы яналыклы тенденциялэрнец ачык чагылышы да булып тора. Тел, едобият Ьем тарих институтында сенгать булеге ачылу халкыбызнын жыр мирасын йренуге игътибарны тагын да кечейте. Биреде музыка белгечлэре З. Сейдешева, А. Алмазова, бераз соцрак Ф. Селитова, Н. Элмиева, Г. Макаровлар хезмет ите башлый. Э.Абдуллин, Р. ИсхаковаВамба, композиторлар ЖФйзи, М. Мозаффаров, М. Яруллин, Р. Еникеевлернен де олешлере зур булды. Болар арасында М. Нигъматжановиьщ Татарские народные песни , Татар халык жырлары , З. Сойдешева Ьем Х. Ярминен Татарскомишарские песни , . Фэйзинек Халык жеуЬерлере , икенче басмасы кебек кин таныяган хезметлэр бар. Халык жыр сонгатснен эдэбипоэтик ягын ейрэну, теоретик тикшеренулэр бастырып чыгарунын максатчан тос алуы да шушы елларга карый. Бу эшчонлек нотижэлэре, бер яктан, вакытлы матбугат аша, бигрок те заманында татар теле идете берденбер едоби Ьом ижтимагыйсеяси басма булган Казан утлары Совет едебияты журналы битлерендэ денья куре тора. Аида бик куп танылган адебият Ьем сонгать аЬеллере узлеренен язмалары белэн, яшьрок буын галимнэр терле экспедициялердэ туплаган материаллары, фенни эзлэнулере белэн катнашалар. Мосолэн, Х. Ярминен Бездэ сюжетлы жырлар бармы Ьем язучы М. МеЬдиевнен Себер татарлары ижаты , , фольклорчьшар Р. Башкортстан татарлары жырлый , 1, Башкортстан тагарларынын иола жырлары , , тарихчы М. Госмановнын Шекерт дэфтэрс жырлар бишторе , 6, музыка белгече З. Сейдешеванын Татар халкынын революцион жырлары , . Татар музыкасында традиция Ьем новаторлык , , едебият галиме А. Яхинныц Яыр жанрынын тезелеше , Ьем башка куп кене авторларнын язмалары шушы басмада донья куре. Икенче якган, жыр жанры месьолалере монографик характердагы хезметлерде, фенни жыентыкларда да яктыртыла башлый, теоретик тикшеренулэр, фенни аппарат белен баетылган ж. Ойтик, елда И. Надировнын Боек Батан сугышы чорындагы татар халык поэтик ижатына багышланган Халык Ьом жыр исемле хезмоте, елда жырлар турындагы житди кереш мокале белен Татар халык жырлары дип аталган жыенгыгы басыла. Х.Ярминец Татар халкыныц поэтик ижаты дигэн монографиясе донья курэ. Хезмэтнен бер булеген автор жырларны ейрэнуга багышлый, аларны теркемнвргэ булв, поэтик узенчэлеклерено, шигьри тезелешлерене шактый тулы анализ ясый. Болардап тыш, Ф. Урманчеев , , М. Э.Абдуллин А. Абдуллин, , Р. ИсхаковаВамба хезмэтлоре жыр сонгатен ейрэнуга, аны яна баскычка кутеруда сизелерлек роль уйныйлар. Р.ИсхаковаВамба елда, М. Пигмотжанов елда чыгарган Татарские народные песни жыентыклары, А. Ключаревныц елда донья курган Татар халык жырлары кебек басмалар, халык жауЬэрлерен кире халыкка кайтарып кына калмыйча, аларны фонни тикшеру очен дэ бай чыганак булып горды л ар. Шушы ревешле, Татарстанда татар халык жыр мэдениятен комплекслы ейрону буенча фольклорчыларны да, композиторларны да, музыка белгечлерен до, адобиятчыларны Нам этнологларны да бергэ берлаштерген шактый узенчелекле Нам кочле фанни юнэлеш барлыкка килде дип ойто алабыз. Г.Тукай исемендэге доулат булэгенэ лаек булган томлык Татар халык ижаты фанни жыелмасыиыц басылып чыгуы бернича буын фольклорчыларныд купьеллык хезмоте натижэсе булып тора. Безнен карашка, елеге куптомлы хезмэт, аерым алганда аньщ жырларга багышланган еч китабы, татар жыр фольклористикасында илленче еллариыц урталарында ук башланган Ьам Хрущев жспшегендаге азмыкупме иркенлеклер белан байле булган тагын бер этапны ташкил ито. Курсетелген хезмотлар, кайчандыр репрессияга дучар ителген бает Ьам менэжот жанрларын фанга кайтарып кына калмадылар, балки, халык музыкальпоэтик сангатен ейрануда катып калган сыйнфый билгеламаларга таянып эш итудон гомумкешелек Ьам милли казанышлар югарылыгыннан чыгып боя бируге нигез салдылар.